यस वर्ष कुकुर तिहार र लक्ष्मी पूजा एकै दिन, कसरी र कुन साइतमा गर्ने पूजा?
यम पञ्चकको तेस्रो तर सबैभन्दा महत्वपूर्ण दिन हो लक्ष्मी पूजा। यो दिन औंसीको अँध्यारो रातलाई दियोको उज्यालोले जितेर, धन, ऐश्वर्य, र समृद्धिकी देवी माता लक्ष्मीको आवाहन र पूजा गरिन्छ।
यस वर्ष (२०८२) को पञ्चाङ्ग अनुसार, नरक चतुर्दशी (कुकुर तिहार) र औंसी (लक्ष्मी पूजा) को तिथि एकै दिन परेको छ। यसले कुनै दुविधा सिर्जना गर्दैन। नरक चतुर्दशीको पूजा (कुकुर पूजा) बिहान गरिन्छ भने लक्ष्मी पूजा सधैं सन्ध्याकालीन “प्रदोष काल” वा “महानिशीथ काल” (मध्यरात) मा गर्नु सबैभन्दा उत्तम मानिन्छ।
लक्ष्मी पूजाको पौराणिक महत्व
यो दिनसँग धेरै कथाहरू जोडिएका छन्:
माता लक्ष्मीको उत्पत्ति: समुद्र मन्थनको क्रममा, यही औंसीको दिन माता लक्ष्मीको उत्पत्ति भएको थियो। त्यसैले यो दिनलाई उहाँको जन्मोत्सवको रूपमा पनि मनाइन्छ।
श्री रामको फिर्ती: १४ वर्षको वनवास र रावणमाथि विजय प्राप्त गरेपछि, भगवान श्री राम, माता सीता, र लक्ष्मण यही दिन अयोध्या फर्किनुभएको थियो। उहाँहरूको स्वागतमा सम्पूर्ण अयोध्यावासीले घिउको दियो बालेर दीपावली मनाएका थिए।
बलि राजाको कथा: भगवान विष्णुले वामन अवतार धारण गरी राजा बलिसँग तीन पाउ जमिन माग्नुभएको थियो। जब बलिले सबै कुरा दान दिए, विष्णु प्रसन्न हुनुभयो र उनलाई पातालको राजा बनाउनुभयो। यो दिन, माता लक्ष्मी स्वयं राजा बलिसँग पातालमा बस्न जानुभएको थियो (र पछि फिर्ता हुनुभयो)।
पूजाको तयारी: के-के गर्ने?
लक्ष्मी पूजाको दिन सफा-सफाईको विशेष महत्व छ। “जहाँ सरसफाई र पवित्रता छ, त्यहाँ लक्ष्मीको बास हुन्छ।”
घरको सफाई: बिहानै घरको कुना-कुना सफा गर्नुहोस्, विशेष गरी ईशान कोण (उत्तर-पूर्व) लाई सफा राख्नुहोस्। पुरानो र अनावश्यक सामानहरू हटाउनुहोस्।
रंगोली र मण्डप: घरको मूल ढोकामा र पूजा कोठामा सुन्दर रंगोली, तोरण, र फूलले सजाउनुहोस्।
दीपावली (दियो बाल्ने): घरको हरेक कोठा, आँगन, बार्दली, र अँध्यारो कुनाहरूमा दियो बाल्नुहोस्। यसले नकारात्मक ऊर्जालाई हटाउँछ र लक्ष्मीलाई घरमा प्रवेश गर्न आमन्त्रित गर्दछ।
मूल ढोका: मूल ढोकामा “शुभ-लाभ” लेख्नुहोस्, स्वस्तिक चिन्ह बनाउनुहोस्, र लक्ष्मीको पैताला (चरण) को चिन्ह भित्र पस्ने गरी बनाउनुहोस्।
लक्ष्मी पूजाको शुभ साइत (Auspicious Time for Puja)
लक्ष्मी पूजाको लागि सबैभन्दा उत्तम समय प्रदोष काल (सूर्यास्त पछिको लगभग २.५ घण्टा) र महानिशीथ काल (मध्यरात) मानिन्छ।
२०८२ सालको लक्ष्मी पूजाको लागि शुभ साइत:
प्रदोष काल: साँझ ६:५२ देखि ८:४७ सम्म
लक्ष्मी पूजा विधि
- आत्म-शुद्धि: परिवारका सबै सदस्यहरूले नुहाएर, सफा वा नयाँ कपडा लगाएर पूजा स्थानमा बस्नुहोस्।
- सङ्कल्प: हातमा जल, अक्षता, र फूल लिएर पूजाको सङ्कल्प गर्नुहोस् (आफ्नो नाम, गोत्र, र मनोकामना उच्चारण गर्नुहोस्)।
- गणेश पूजा: कुनै पनि पूजाको सुरुवातमा भगवान गणेशको पूजा अनिवार्य छ। गणेशजीलाई जल, चन्दन, फूल, दूबो, र लड्डु चढाउनुहोस्।
- कलश स्थापना: एउटा तामा वा माटोको कलशमा जल, गंगाजल, सुपारी, सिक्का, र आँपको पात राखेर स्थापना गर्नुहोस्।
- लक्ष्मी पूजा:
- माता लक्ष्मीको प्रतिमा वा तस्बिरलाई स्थापना गर्नुहोस्।
- उहाँलाई कमलको फूल, रातो गुलाब, र सयपत्री फूल चढाउनुहोस्।
- विशेष गरी “श्री सूक्तम्” वा “लक्ष्मी अष्टोत्तर शतनाम” को पाठ गर्नुहोस्। यदि यो सम्भव छैन भने, “ॐ श्रीं ह्रीं श्रीं कमले कमलालये प्रसीद प्रसीद श्रीं ह्रीं श्रीं ॐ महालक्ष्म्यै नमः”
- मातालाई खीर, मिठाई, र फलफूलको भोग लगाउनुहोस्।
- कुबेर र बही-खाता पूजा:
- लक्ष्मीजी सँगसँगै, धनका देवता कुबेर को पनि पूजा गर्नुहोस्।
- आफ्नो घरको तिजोरी, पैसा राख्ने ठाउँ, र (व्यापारीहरूले) आफ्नो लेखा-किताब (बही-खाता) को पूजा गर्नुहोस्।
- आरती र प्रसाद: अन्त्यमा, कपूरले लक्ष्मीजीको आरती गर्नुहोस्, शङ्ख र घण्टी बजाउनुहोस्, र परिवारमा प्रसाद वितरण गर्नुहोस्।
भैलो
यो दिन साँझमा, केटीहरू र महिलाहरूको समूह घर-घरमा गएर “भैलिनी आयौं आँगन…” भन्दै भैलो खेल्छन्। उनीहरूलाई घरको लक्ष्मीको रूप मानिन्छ र उनीहरूलाई चामल, पैसा, र सेलरोटी दिएर बिदा गरिन्छ।
निष्कर्ष
लक्ष्मी पूजा केवल धनको लागि मात्र होइन, यो हाम्रो जीवनबाट अज्ञानताको अन्धकार हटाएर ज्ञान, सन्तुष्टि, र समृद्धिको प्रकाश ल्याउने पर्व हो।
माता लक्ष्मीको कृपा तपाईं र तपाईंको परिवारमा सधैं बनिरहोस्। शुभ दीपावली!
आफ्नो चिना, वास्तु, वा जीवनका कुनै पनि समस्याको ज्योतिषीय समाधानको लागि, कान्छो ज्योतिष (चुरामणी पाण्डे) लाई सम्झनुहोस्
