नेपालको महान् चाड बडा दशैं असोज शुक्ल प्रतिपदादेखि पूर्णिमासम्म १५ दिनसम्म मनाइन्छ। यो पर्वले असत्यमाथि सत्यको विजयको सन्देश दिन्छ। दशैंले धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक महत्व बोकेको छ।
दशैंको कथा
हिन्दू पुराणअनुसार असुर महिषासुरले पृथ्वीमा आतंक मच्चाउँदा देवता त्रसित भए। त्यसपछि ब्रह्मा, विष्णु र महादेवको शक्तिबाट देवी दुर्गा प्रकट भइन्। दुर्गाले ९ दिनसम्म महिषासुरसँग युद्ध गरी दशौं दिन विजयी भइन्। त्यसैको सम्झनामा दशैंलाई विजयादशमी भनिन्छ।
यसैले यो पर्वलाई असत्यमाथि सत्यको विजय, अधर्ममाथि धर्मको जयको प्रतीक मानिन्छ।
दशैंका दिन र परम्परा
१. घटस्थापना (प्रतिपदा)
दशैं सुरु हुने दिन। पूजाकोठामा माटाको घट राखी दुर्गा माताको आवाहन गरिन्छ। घट वरिपरि जौ छरेर जमरा उमारिन्छ, जुन दशमीमा टिका संगै प्रयोग गरिन्छ।
२. द्वितीया–पञ्चमी (दैनिक पूजा)
द्वितीयादेखि पञ्चमीसम्म दुर्गाको नवरात्र पूजा जारी रहन्छ। यस अवधिमा परिवार र समाजमा उल्लासको वातावरण बन्न थाल्छ।
३. षष्ठी (षष्ठी तिथि)
देवीको विशेष आराधना गर्ने दिन। कतिपय ठाउँमा सामूहिक दुर्गा पूजा सुरु हुन्छ।
४. सप्तमी (फूलपाती)
असोज शुक्ल सप्तमीका दिन फूलपाती भित्र्याइन्छ। काठमाडौंको हनुमानढोकामा गोरखाबाट ल्याइने फूलपाती विशेष शोभायात्रासहित दरबारमा भित्र्याउने परम्परा छ।
यस दिनदेखि दशैंको उल्लास अझै बढ्छ।
५. महाअष्टमी
महाअष्टमीका दिन देवी दुर्गाको विशेष पूजा हुन्छ। रातभर देवीको आराधना गरी बलि दिने परम्परा छ।
घरघरमा विशेष खाना बनाइन्छ र नवरात्रिको पूजा सम्पन्न हुन्छ।
६. महानवमी
नवमीका दिन दुर्गा भवानको पूजा गरी विभिन्न औजार, सवारीसाधन र कार्यस्थलमा विशेष पूजा गरिन्छ। यस दिनलाई औजार–साधनको पूजा गर्ने दिन पनि भनिन्छ।
७. विजयादशमी (दशमी)
दशमीका दिन देवी विजयी भएकी दिनको सम्झनामा टिका र जमरा लगाइन्छ।
ज्येष्ठ मान्छेले टीका–जमरा र आशिर्वाद दिँदा छोटा–ठुला सबै खुशी बाँड्छन्। यस दिन परिवार मिलन, माया र बन्धुत्वको वातावरण झन् गाढा हुन्छ।
८. कोजाग्रत पूर्णिमा
दशैंको अन्तिम दिन। यस राति “को जाग्रत?” भन्ने प्रश्न गर्दै लक्ष्मीपूजा गरिन्छ।
यस दिन घर–घरमा दियो बाल्ने र लक्ष्मी मातालाई आवाहन गर्ने चलन छ। यसरी दशैं पूर्णिमामा समाप्त हुन्छ।
सामाजिक र सांस्कृतिक महत्व
दशैंले नेपालीबीचको एकता र बन्धुत्वलाई बलियो बनाउँछ।
परिवार, आफन्त र साथीभाइ भेटघाट गर्ने अवसर मिल्छ।
धार्मिक रूपमा दुर्गा माताको शक्ति साधना गर्ने पर्व हो।
कृषि समाजमा दशैंले उर्वरता, हरियाली र समृद्धिको प्रतीकको रूपमा अर्थ बोकेको छ।
शुभकामना
यस बडा दशैं २०८२ को पावन अवसरमा सम्पूर्ण दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा शान्ति, स्वास्थ्य, समृद्धि र प्रगतिका लागि हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्दछु।
जसरी दशैंको जमरा हरियाली भएर बढ्छ, त्यसरी नै सबैको जीवनमा हरियाली, खुशी र सफलता फैलियोस् भन्ने मंगलकामना गर्दछु।
